Om niet te vergeten...

Op dinsdag 22 september 2009 was het exact 75 jaar geleden dat piloot Jean-Hilaire Thesin en piloot Guy Paquay omkwamen in een vliegtuigongeval te Perk (gemeente Steenokkerzeel). Een gedenkteken dat jarenlang op de plaats van het ongeluk stond verdween in de jaren '80 van vorige eeuw.

Ter herinnering aan het tragische ongeval werd op maandag 21 september een nieuwe gedenksteen ingehuldigd, in aanwezigheid van familieleden van beide piloten, het gemeenstebestuur van Steenokkerzeel, officieren van de Belgische Luchtmacht, de plaatselijke heemkundige kring en enkele omwonenden. Dit alles op initiatief van de heer Hubert Verstraeten.

Ter plaatse waren ook foto's opgesteld van beide piloten en een onderdeel van het neergestorte vliegtuig (vermoedelijk een stuurhendel), dat nog steeds in het bezit is van de familie Paquay.

Ondergetekende was het enige aanwezige (ver) familielid langs de kant van de familie van piloot Thesin en kreeg dan ook de eer om, samen met iemand van de familie Paquay, de gedenksteen te onthullen. Tijdens de receptie achteraf was er gelegenheid om even kennis te maken met de familie Paquay.

Bijzonder interessant ook was een gesprek met een oud werknemer op de luchtmachtbasis van Evere (nu 97 jaar oud), die beide piloten goed heeft gekend en het tragische ongeval destijds ook meemaakte.

De nieuwe gedenksteen staat langs een landweg, in de schaduw van een oude boom, op nauwelijks enkele honderden meters van de plaats waar oorspronkelijk het verdwenen stenen kruis stond. Een mooie rustige plek. Op de achtergrond de historische Laathoeve, vanwaar destijds ook de eerste mensen tevergeefs probeerden hulp te bieden.

Over de familie Thesin: twee zonen gevallen voor het vaderland

foto op het doodsprentje van Jean-Hilaire Thesin.

Op zaterdag 22 september 1934 vertrok een fonkelnieuw Fairey Fox vliegtuig van het Belgisch leger vanop de militaire luchtmachtbasis van Evere. Aan boord twee testpiloten: adjudant Guillaume Paquay en adjudant Jean-Hilaire Thesin. Rond 10u die ochtend sloeg het noodlot toe en ontplofte het vliegtuig op 600 meter hoogte boven Perk (gemeente Steenokkerzeel). Piloot Paquay kwam om in het vliegtuig. Jean-Hilaire Thesin probeerde zich nog tevergeefs te redden, maar zijn valscherm ging niet meer open en hij stortte te pletter. Het bericht van het gruwelijke ongeval was de dag erop voorpaginanieuws bij zowat alle nationale kranten.

krantenknipsel van het ongeval, uit het album Van Volxem.

Piloot Jean-Hilaire Thesin was 29 jaar oud en de zoon van Jan Marinus Thesin en Maria Raes. Het gezin woonde in Erembodegem en telde in totaal 7 kinderen. Jean-Hilaire Thesin was de neef van Maria Josephina Thesin, de moeder van Adeline Thesin (de piloot was dus een nonkel van mijn grootmoeder Adeline Thesin). In het fotoalbum van Frans Van Volxem vonden we enkele ingekleefde krantenknipsels van het ongeval en de begrafenis terug. Een getuigenis van hoe dit dramatisch ongeval de familie destijds zeker niet onberoerd heeft gelaten. De familie Thesin bracht die 22ste oktober 1934 andermaal een zwaar offer. Immers, op 25 oktober 1914 sneuvelde de oudste zoon van het gezin - Desirée Thesin - aan het IJzerfront, tijdens de eerste slag om de IJzer. Na enig speurwerk vonden we enkele maanden geleden zijn graf terug, op de militaire begraafplaats van Ramskapelle.


graf van soldaat Desirée Thesin te Ramskapelle.

Piloot Jean-Hilaire werd met militaire eer en onder massale belangstelling begraven in Erembodegem. Zijn graf is er nog steeds. Op de plaats van het ongeval heeft er heel lang een herdenkingskruis gestaan met de namen van beide vliegeniers. In de jaren '80 of '90 is het kruis echter verdwenen, vermoedelijk weggeploegd door een landbouwer. Maar dankzij speurwerk van luchtvaartspecialist Hubert Verstraeten is er zeer recent een foto van het stenen kruis teruggevonden bij ver familie van piloot Paquay (in de Ardennen).


foto van het 'verdwenen' herdenkingskruis

Het dorpje Perk ligt op nauwelijks enkele kilometers van de plaats waar ikzelf momenteel woon. Toen ik vorig jaar op een zomeravond op zoek was naar de juiste plek van het ongeval, kon ik mij niet voldoende oriënteren en vond ik de plek niet. Ik maakte dan maar enkele foto's van de omgeving, net op het ogenblik dat er zich in het oosten, boven een akker, een grote mooie regenboog aftekende. Enkele weken later slaagde ik erin, na opzoekingen in de militaire archieven in Evere, om de juiste plaats van het ongeval te lokaliseren. Tot mijn verbazing bleek het de akker te zijn op de foto, met daarboven de regenboog.

foto van de crashsite te Perk, mét regenboog

Op maandag 21 september 2009 wordt er, 75 jaar na het ongeval, door het gemeentebestuur van Steenokkerzeel een nieuwe gedenksteen ingehuldigd voor de piloten Guy Paquay en Jean-Hilaire Thesin. Om 11 u wordt er samengekomen aan het gemeentehuis, Orchideeënlaan 17 te Steenokkerzeel. Om 11u45 is er de inhuldiging van de gedenksteen. Familieleden die dit ogenblik wil meemaken en een beetje familiegeschiedenis willen opsnuiven weten dus waar ze die dag moeten zijn.


foto van piloot Jean-Hilaire Thesin, gemaakt korte tijd voor zijn dood, tijdens een demonstratie te Aalst. Het vliegtuig is een Fairey Fox, hetzelfde type waarmee hij om het leven kwam.

Over Lucien Van den Hove (2)

In het online fotoalbum staan enkele nieuwe foto's van Lucien Van den Hove. Eén foto toont een jonge Lucien in uniform, waarschijnlijk in het prille begin van zijn loopbaan als 'kandidaat-administrateur' in Belgisch Congo. Een andere foto toont Lucien in Belgisch Congo. De foto is gemaakt in 1927 en - hoewel erg verbleekt - een nog mooi en uniek familiedocument. Lucien poseert in een rieten stoel voor een grote koloniale woning. Aan zijn hand (moeilijk te zien) poseert er een papegaai mee.





Recent kreeg ik ook toegang tot de Congo-archieven van het ministerie van buitenlandse zaken. In deze archieven bevinden zich twee grote dossiers over Lucien Van den Hove met daarin zeer gedetailleerde documenten over zijn loopbaan in Belgisch Congo: alle documenten zijn in het Frans en beslaan de periode vanaf zijn opleiding tot een telegram met melding van zijn overlijden. De meeste documenten zijn verslagen, rapporten, evaluaties en briefwisselingen. Uiterst interessante documenten, die heel wat informatie verschaffen en ook aantonen dat het niet altijd van een leien dakje liep daar in Afrika. Zo kunnen we uit heel wat rapporten opmaken dat Lucien het vaak aan de stok had met zijn oversten en zich een aantal maal een intern onderzoek op de hals haalde (ondermeer vanwege een plaatselijke 'opstand' en 'ongeregeldheden').

Helaas mogen er geen digitale foto's gemaakt worden in het archief en van alles een kopie laten maken bleek een onbegonnen (en onbetaalbare) zaak. Of ik ooit tijd zal vinden om al deze documenten eens grondig door te nemen weet ik niet. Misschien later meer....

Intussen blijft het zoeken naar een foto van het graf van Lucien Van den Hove in Leopoldville. Een dergelijke foto moet in de jaren '60 gemaakt zijn. Meerdere familieleden herinneren zich een kleine foto van het graf, maar we vonden die zelf nog niet terug.

Over Frans Van den Hove en oude foto's....

Iedere foto heeft zijn geschiedenis en is een bron van informatie, vaak verscholen in de kleinste details. Hier volgt een voorbeeldje.

In het foto album staan twee 'militiare' foto's met daarop mijn grootvader Frans Van den Hove. Over deze foto's heb ik al vanalles te horen gekregen. Ze zouden genomen zijn tijdens zijn legerdienst, of tijdens de 'mobilisatie van 1939' of sterker nog tijdens de 18-daagse veldtocht van het Belgische leger tijdens het begin van de tweede Wereldoorlog.... en ook nog een vaak gehoord citaat: "er is altijd gezegd dat 'ons vader' bij de TANKS was"...

Wel, laten we even de details spreken:

De eerste foto toont Frans Van den Hove met enkele andere soldaten, schijnbaar aan het eten ergens in de duinen. Op hun helm dragen ze een witte band. Teken van overgave? Neen. Drie van de vier soldaten op de voorgrond zijn serganten, te zien aan hun rangonderscheiding die is weergegeven op de mouw. Deze rangonderscheiding werd echter niet meer gebruikt in het Belgisch leger na 1935. De foto kan dus niet van tijdens de mobilisatie of de oorlog dateren. De witte band op de helm werd gebruikt om 'vriend' van 'vijand' te onderscheiden tijdens oefeningen.

De tweede foto toont Frans Van den Hove met zwarte baret poserend tegen een voertuig. Het voertuig is een Chenard & Walker camion, die diende om tanks van het "Régiment de Chars de Combat" te transporteren. Dit regiment werd opgedoekt in 1935! Ook deze foto kan dus niet van later dateren. Interessant is dat je op de foto uiterst links nog net de aanzet van een tankwiel kan zien, dat op een aanhangwagen staat. Het betreft een Belgische FT 18 tank!

En kijk ook eens naar deze foto voor een volledig beeld van dezelfde camion mét aanhangwagen én een dergelijke Belgische FT18 tank. Deze 'Franse' tanks zijn van een type dat nog dateert uit de 1e Wereldoorlog. Ze waren dan ook hopeloos verouderd in mei 1940 en geen partij voor het uiterst moderne Duitse pantserleger.

Beide foto's dateren dus niet uit de oorlog en ook niet uit de mobilisatieperiode, maar uit de legerdienst van Frans Van den Hove (vóór 1935). En inderdaad: Frans Van den Hove was wel degelijk "bij de tanks".

(met dank aan http://forum.wo2.nl/index.php)

Uit Oma's grote fotoarchief

Het lijkt een foto die uit de Witte van Sichem kan komen....maar het is Onkerzele. Op de achterste rij herkennen we Gaston Van Holder (derde persoon van links). Het krijtbordje dat een van de leerlingen vast heeft vertelt ons iets meer: "Visitatie Adultenschool Tweede Klas 1912". Let ook op het medaillon dat verschillende leerlingen opgespeld hebben....?

Een foto van de ouders van Gaston Van Holder: Ferdinand en Marie-Anna. De foto is genomen in het park van Laken. Bemerk op de achtergrond de grote neo-gotische spits: de punt van het 'Monument van de Dynastie' vlak tegenover de ingang van het Koninklijk Paleis te Laken. Het landschap is er nog steeds ongewijzigd. Alleen de bomen zijn groter, zodat je nu vanop dezelfde locatie het monument nauwelijks meer ziet. Let op de witte verflijn rond het hoofd van Ferdinand en de potloodkrassen door beide andere gezichten. De foto is blijkbaar hergebruikt om een portret foto uit te vergroten van Ferdinand. Waarschijnlijk is deze foto nog vóór de tweede wereldoorlog gemaakt. Ferdinand stierf immers in 1944 en Maria Anna in 1942. De derde persoon op de foto is mij onbekend.

foto's gevangenschap 1916 en bevrijding 1918

In een vorig bericht heb ik geschreven over Cyriël De Geyter, de broer van August de Geyter en dus de nonkel van opa, die als opgeëiste in 1916 voor de Duitsers aan het front moest gaan werken. Het toeval wil dat ik enkele dagen later in stamboomdocumentatie van Tony De Geyter twee - ongetwijfeld zeldzame en unieke - foto's terugvond over zijn gevangenschap.

De eerste foto is gemaakt in 1916 en toon Cyriël (rechtopstaand uiterst rechts) in een krijgsgevangenkamp. Op de achterzijde staat de datum 1916 en de naam van Cyriel De Geyter met de vermelding opgeeist op 21 10 1916 en terug op 24 10 1918. Ook staat er een woord geschreven dat op een plaatsnaam lijkt maar moeilijk leesbaar is: Ratelly of Gatelly?? Ik vind de naam niet meteen terug.

De tweede foto is waarschijnlijk gemaakt kort na de bevrijding of thuiskomst. Op de foto herkennen we zittend rechts Cyriël De Geyter (let op zijn hoed: zelfde als vorige foto!). Op deze foto staat er weliswaar geen uitleg op de achterkant geschreven maar de foto spreekt eigenlijk voor zich: we herkennen duidelijk twee andere gezichten die ook op de vorige foto staan. Bovendien hebben alle personen een witte bloem opgespeld, zijn ze in hun zondagspak, dragen enkele personen zemfs een zakhorloge en staat er een krijtbord aan de voeten met daarop geschreven: "Leve De Belgen Van Gemeldorp".

Bemerk ook de gezichtstrekken van Cyriel op beide foto's. Op foto van 1918 is hij duidelijk een heel stuk magerder en ziet hij er nogal 'getekend' uit. Dit doet me denken aan de woorden die in de brief van de Burgemeester van Deftinge stonden: "il est retourne très faible et en un estat déplorable en Novembre 1918".

Opgeëist in 14-18. Over Cyriël De Geyter...

Op sommige bidprentjes (ook die van enkele familieleden) vind je volgende vermelding terug: "Opgeëist in 14-18". Ik vroeg mij af wat het eigenlijk betekent en wat er achter schuil gaat. Veel mensen verwarren het namelijk met 'oudstrijder', wat het zeker niet is! Opgeëist betekent dat men als burger tijdens de bezetting van 14-18 door de Duitsers werd gearresteerd (om diverse vaak willekeurige redenen) en terecht kwam in de Zivilarbeiter-Bataillonen van de Duitse legers. Het is een pijnlijk stukje nationale geschiedenis dat in onze historische literatuur nog maar erg weining aandacht heeft gekregen.

Zo werd ook Cyriël De Geyter (broer van August De Geyter, vader van Cyriel en Erna) in 1916 opgeëist. Zie ook de foto van beide broers in het fotoalbum. Bij opzoekingen in de archieven van het Koninklijk Legermuseum in Brussel kwam ik toevallig een document tegen dat zijn oorlogswedervaren kan bevestigen.

De tekst, in het frans geschreven, is een verklaring van de toenmalige Burgemeester van Deftinge aan de administratie van Koning Albert waarmee hij bevestigde dat Cyrille De Geyter als spoorwegarbeider werd gevangen genomen (omdat hij voor de Duitsers weigerde te werken). Zonder enige twijfel is hij dus als Zivilarbeiter aan het Frans-Duitse front terechtgekomen, want in dezelfde verklaring staat dat hij in Mei 1918 naar Frankrijk probeerde te vluchten, maar opnieuw werd gevangengenomen.

De tekst sluit af met: "il est retourne très faible et en un estat déplorable en Novembre 1918".

Lucien Van den Hove

In het foto archief een bidprentje van Lucien Van den Hove, Kandidaat-Administrateur in Belgisch Congo en in 1942 overleden en begraven in Léopoldville (ten gevolge van malaria). Mogelijk is zijn graf er nog steeds. Er zou een foto van bestaan maar die vonden we helaas nog niet terug.

Lucien schreef in 1935 in Beni Bendi, tijdens een van zijn lange tochten doorheen zijn toezichtsgebied, een boek dat in 1940 door Imprimerie Le Courrier d'Afrique Léopoldville werd uitgegeven: Les Gongs en Folie ou L'Odyssée de Yaki Chef de Guerre Congolais. Een foto van de kaft is opgenomen in het fotoalbum. We vonden zijn boek terug bij Dirk Van den Hove die het exemplaar bezit van Lucien 's broer, Frans Van den Hove. De lino's in het boek zijn van de hand van Adrien Vanden Bossche (mogelijk familie?, zijn moeder is immers een Vanden Bossche). Het is een vrij zeldzame uitgave. Er is ons nog één andere exemplaar bekend in de bibliotheek van het Africamuseum in Tervuren.

Opzoekingen in de archieven van het Africa Museum leerden ons dat Lucien in 1927 begon als 'agent territorial adjoint' aan een wedde van 22.500 francs. In 1939 werd hij agent territorial principal, met een wedde van 50.000 francs. Mogelijk bevindt er zich nog een dossier over hem in de Congo archieven van het Ministerie van Buitenlandse zaken. Maar daar binnen geraken lukt niet zomaar. Een gemotiveerde aanvraag is ondertussen verstuurd...meer nieuws volgt hopelijk nog.

Op de foto van zijn bidprentje zien we Lucien in uniform. Hij draagt twee onderscheidingen: de linker medaille is waarschijnlijk een medaille van de Orde van de Leeuw, de rechter medaille is de Dienstster met één balkje (wat op minstens drie jaar dienst in de Congo wijst). Het kruis van Ridder in de Léopoldsorde, vermeld op zijn bidprentje, draagt hij niet en is mogelijk postuum uitgereikt.